Geen aparte Oscars voor mannen en vrouwen
Pas als je erover nadenkt, gaat het schuren: Oscars die apart de mannelijke en vrouwelijke acteerprestaties belonen.

Saskia Aukema, 8 februari 2020
mariagestory


Aanstaande zondag vinden de Oscar-uitreikingen plaats. Het ziet er gunstig uit voor films als Joker, The Irishman en Marriage Story. Die laatste film sleepte alleen al twee nominaties in de wacht voor de hoofdrolspelers Adam Driver en Scarlett Johansson. Goed voor de film en voor de acteurs, die inderdaad zó intens acteren dat het pijn doet.

Lichaam
Hoewel dus beide acteurs genomineerd zijn voor hun hoofdrol, nemen ze het bij de Oscar-competitie niet tegen elkaar op: Adam Driver doet mee bij de mannen en Scarlett Johansson bij de vrouwen. Het is een onderscheid dat vanaf de eerste Oscar-uitreiking bestaat, maar hoe vanzelfsprekend is het eigenlijk dat mannen en vrouwen apart beloond worden voor hun prestaties?

Het is een vraag waar je niet een, twee, drie bij stilstaat misschien – zo natuurlijk voelt die tweedeling. Alleen in de sport worden die verschillende competities voor mannen en vrouwen misschien als nóg logischer ervaren. Omdat de Daphnes en de Jutta’s van deze wereld nooit zo snel zullen worden als hun mannelijke collega’s, kan het volgens de meeste deskundigen bijna niet anders dan dat er een onderscheid wordt gemaakt op basis van geslacht. Het gaat in de sport tenslotte om testosteron, om spiermassa, om ... ja, eigenlijk alles waar een lichaam aan te pas komt.

Handicap
Hoe zit dat bij competities waar dat lijf er minder toe doet? Een schaaktoernooi voor vrouwen? Een onderscheiding voor vrouwelijke fotografen? Een literatuurprijs voor vrouwen? Ja, het bestaat allemaal wel, maar het heeft vooral als functie vrouwen een éxtra podium te geven. Om de vrouwenemancipatie een duwtje in de rug te geven.

Maar het zou toch behoorlijk schuren als de Libris Literatuur Prijs aparte categorieën in het leven zou roepen voor mannelijke en vrouwelijke schrijvers, of als vrouwelijke schakers het op een WK niet konden opnemen tegen mannelijke. Het zou vrouwen apart zetten als een categorie met een ‘handicap’, zoals in de sport – en dat terwijl het geslacht voor de uitoefening van dat soort beroepen natuurlijk geen doorslaggevende rol heeft.

Kennelijk zitten acteurs nog een beetje tussen de schrijvers en de sporters in: het zijn creatieveling, maar hun lichaam speelt ook mee: dat lijf huilt, moordt en het heeft lief. Iets vergelijkbaars geldt trouwens voor zangers en voor presentatoren: je hóórt het verschil tussen de stemmen, en ook onder die groepen bestaan mannen- en vrouwenawards.

Climax
Dat acteurs zo zichtbaar zijn, speelt zeker een rol bij het huidige nominatiesysteem, denkt ook cultuurwetenschapper Dan Hassler-Forest, die zich eerder kritisch uitliet over de witheid van de Oscar-nominaties. De tweedeling laat vooral zien hoe het Oscar-comité de wereld ziet: “Uiterst conservatief. Neem alleen al het verloop van zo’n avond. De Oscars voor de mannen worden altijd uitgereikt ná die van vrouwen. Omdat de avond toewerkt naar een climax, zie je wie boven aan die hiërarchie staan voor dat comité: die mannen.”

Inmiddels is er natuurlijk ook een duidelijke beweging gaande die minder nadruk legt op gender. Toiletten, fotomodellen en kledinglijnen worden genderneutraler – en enkele prijzengala’s zijn gevolgd. Om “aan te sluiten bij het wereldbeeld van het jonge publiek” doen de MTV Movie & TV Awards sinds 2017 bijvoorbeeld niet langer aan prijzen op basis van geslacht; het gaat daar om de ‘best performer’. Ook verviel het man/vrouw-onderscheid afgelopen jaren bij de Grammy’s (in 2012), de Edisons (in 2014) en de Televisier Ring (2018). Al geldt voor die laatste prijs dat alleen de acteurs onder één paraplu zijn gaan vallen; presentatoren worden nog wel apart bekroond.

Gouden Kalveren
De organisatie van het Nederlands Film Festival, die aparte Gouden Kalveren toekent voor mannelijke en vrouwelijke acteurs, volgt de ontwikkelingen aandachtig. “We hebben de categorieën destijds overgenomen van de grote festivals in het buitenland”, zegt woordvoerder Isabelle de Klein erover, “En voor het publiek is het ook leuk als er meerdere acteurs winnen: zij zijn toch het gezicht van de film. Maar we zijn met collega’s onderling en onze partners in de filmsector in gesprek om te bekijken of die huidige indeling inderdaad gehandhaafd moet blijven.”

En het Oscar-comité zelf? Denken zij er ook over na? Het hoofdkantoor in Beverly Hills laat er niets over los. En wie zou die Oscars er in vredesnaam ook moeten winnen als die genderneutraal werden? Adam Driver of Scarlett Johansson? Of nog iemand anders? Dat wordt een hels dilemma – en daarmee ook een bewijs dat dat hele geslacht er eigenlijk niet toe doet.

Dit stuk is in verkorte versie gepubliceerd in dagblad Trouw, 8 februari 2020.